لک‌های پوستی؛ انواع لک، ملاسما و راه‌های واقع‌بینانه برای روشن‌تر شدن

لک یکی از دغدغه‌های بسیار رایج پوستی است، به‌خصوص در اقلیم‌های آفتابی مثل بیشتر شهرهای ایران. همه لک‌ها یکسان نیستند و هر کدام دلیل خاص خودشان را دارند. شناختن نوع لک کمک می‌کند انتظار واقع‌بینانه داشته باشی و وقت و هزینه‌ات را درست خرج کنی.

سه نوع رایج لک

لک آفتابی (لنتیگو)

لکه‌های قهوه‌ای با لبه‌های نسبتاً مشخص روی صورت، دست‌ها و شانه‌ها؛ حاصل سال‌ها قرار گرفتن در معرض آفتاب. با افزایش سن بیشتر دیده می‌شوند.

ملاسما (کک‌ومک بارداری)

لکه‌های قهوه‌ای یا خاکستری‌رنگ و معمولاً قرینه روی گونه‌ها، پیشانی، لب بالا و بینی. ملاسما با هورمون‌ها (بارداری، قرص‌های هورمونی)، آفتاب، گرما و نور مرئی مرتبط است و در زنان شایع‌تر است. ملاسما مزمن است و تمایل به بازگشت دارد؛ درمانش حتماً باید زیر نظر متخصص پوست باشد.

لک بعد از التهاب

لک‌هایی که بعد از جوش، زخم، سوختگی یا حتی تحریک پوستی باقی می‌مانند. در مقاله لک‌های بعد از جوش به تفصیل درباره‌شان نوشته‌ایم.

آفتاب؛ مهم‌ترین عامل

هر سه نوع لک با آفتاب بدتر می‌شوند. حتی چند دقیقه آفتاب بدون محافظت می‌تواند نتیجه هفته‌ها مراقبت را از بین ببرد. برای پوست‌های مستعد لک:

• ضدآفتاب با طیف وسیع، SPF بالا و +++PA یا ++++PA
• ضدآفتاب‌های رنگی (حاوی آیرون اکساید) برای ملاسما مفیدترند؛ چون در برابر نور مرئی هم محافظت بیشتری دارند.
• مقدار کافی و تمدید در طول روز؛ راهنمای کاملش در راهنمای ضدآفتاب.
• کلاه لبه‌دار و عینک آفتابی، و دوری از آفتاب ظهر.

ترکیبات روشن‌کننده در محصولات خانگی

• ویتامین C: آنتی‌اکسیدان و مهارکننده تولید ملانین. سرم ویتامین C صبح‌ها زیر ضدآفتاب.
• نیاسینامید: انتقال رنگدانه به سطح پوست را کاهش می‌دهد. سرم نیاسینامید.
• رتینوئیدها: با تسریع تجدید سلولی، لایه‌های رنگی را زودتر برمی‌دارند. کرم شب رتینول.
• آزلائیک اسید، آلفا آربوتین، کوجیک اسید و ترانکسامیک اسید: در سرم‌های ضدلک رایج‌اند.
• اسیدهای لایه‌بردار (AHA): لایه‌برداری سطحی و یکدست‌تر شدن رنگ پوست.

انتظار واقع‌بینانه

• لک‌های سطحی ممکن است در ۲ تا ۳ ماه به‌طور محسوس کم‌رنگ شوند.
• لک‌های عمیق و ملاسما معمولاً با محصولات خانگی فقط کمتر می‌شوند و به درمان پزشکی نیاز دارند.
• هیچ محصولی «یک‌شبه» لک را پاک نمی‌کند؛ ادعاهای این‌چنینی را جدی نگیر.

یک روتین پیشنهادی ضدلک

صبح:

1. شستشوی ملایم
2. سرم ویتامین C
3. نیاسینامید (اختیاری)
4. مرطوب‌کننده
5. ضدآفتاب طیف وسیع، ترجیحاً رنگی

شب:

1. پاک‌سازی
2. یک شب در میان: رتینول؛ شب‌های دیگر: یک سرم ضدلک یا AHA (نه هم‌زمان)
3. مرطوب‌کننده

اشتباهاتی که لک را بدتر می‌کنند

• لایه‌برداری و مواد فعال زیاد: تحریک پوست، خودش لک جدید می‌سازد؛ به‌ویژه در ملاسما و پوست‌های تیره.
• محصولات ناشناخته و «کرم‌های سفیدکننده» بدون مجوز: برخی ممکن است حاوی مواد آسیب‌زا مثل جیوه یا کورتون باشند.
• رها کردن ضدآفتاب در زمستان یا روزهای ابری: UVA تمام سال وجود دارد.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

• لکی که تغییر شکل، رنگ یا اندازه می‌دهد، خونریزی می‌کند یا لبه‌های نامنظم دارد؛ این‌ها باید حتماً معاینه شوند.
• ملاسما
• لک‌هایی که بعد از سه ماه مراقبت منظم تغییری نکرده‌اند

متخصص پوست می‌تواند درمان‌هایی مثل کرم‌های تجویزی، پیلینگ شیمیایی یا لیزر را متناسب با نوع لک و پوستت پیشنهاد دهد.

جمع‌بندی

نوع لک را بشناس، ضدآفتاب را جدی‌ترین بخش روتینت کن، یکی دو ماده روشن‌کننده را صبورانه استفاده کن و از تحریک پوست دوری کن. برای ملاسما و لک‌های مقاوم یا مشکوک، معاینه متخصص بهترین قدم است.

این مطلب جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه و مشاوره پزشک متخصص پوست نیست. اگر مشکل پوستی شدید یا ماندگار دارید، به پزشک مراجعه کنید.